Ömer Seyfettin’in Hikâyelerinde İroni

Ömer Seyfettin zor bir dönemde yaşamış ve bu dönemin gerçeklerini hikâyelerine yansıtmıştır. Bu ciddi gerçekleri bazen ironi ve mizah yoluyla ele almış ve keskin gözleminin sonucu olan olaylara ve kişilere böylelikle eleştiri getirmiştir. Maupassant tarzını benimsemiş olan Ömer Seyfettin, Maupassant’ın öğreticilik yönünü temel almıştır.

Neşeli ama bir o kadar da ciddi bir insan olan Ömer Seyfettin bazı hikâyelerinde toplumun gülünç yönlerini kaleme almıştır. Ali Canip Yöntem, Ömer Seyfettin’in yalnızca eline kalemi aldığında değil, normal yaşantısında da hayata mizah yoluyla baktığını söylemiştir.

Ömer Seyfettin yaşadığı dönemde ciddi bir rol üstlenmiş ve Türklük şuurunu uyandırmayı hedefleyen hareketlerde bulunmuştur. Dolayısıyla Ömer Seyfettin’in hikâyelerinin odak noktası toplumdur Yazar toplumun kendi kültüründen kopuşunu ve yozlaşmasını pek çok kez hikâyelerinde işlemiştir. Yozlaşmış insan tipini mizah yoluyla yererek gülünç durumlara sokan yazar, kendi kültüründen ve dilinden kopan insanlarla bu yolla alay etmiştir. Bu tarz hikâyelerine verilebilecek en iyi örnek “Hürriyete Layık Bir Kahraman” hikâyesidir.

Kanuni Esasi’nin haberini gazetede okuyan Ahmet Bey bu haberden hürriyetin ilan edildiğini anlayarak kaleme gider ve heyecanını arkadaşlarıyla paylaşır. Ancak arkadaşları onun gibi heyecanlı değil, bilakis endişelidir. Onların bu haline kızan Ahmet Bey, “Siz bu devre layık adamlar değilsiniz.” diyerek onlara çıkışır. Sonra da hürriyet naraları atmaya başlar. O böyle naralar attıkça etrafı kalabalıklaşır ve kalabalık çoğaldıkça da Ahmet Bey’in özgüveni artar. Sesi çok çıkanın lafının dinlendiği bir toplumda Ahmet Bey çok bağırdığı için kendini birden omuzlarda bulur. İşin komik tarafı, söyledikleri hakkında en ufak bir bilgisi yoktur. Yalnızca hürriyet diye bağırmakta ve eski yönetimi topta tutmaktadır. İçi boş hürriyettir onunki.

O, hürriyeti getiren bir kahramandır artık. Omuzlarda evine kadar getirilir. İsminin bir takma isim olduğunu ve asıl isminin başka olduğunu söyler, yetmez tüm gece kendine yeni bir isim düşünür. Sonunda bulduğu isim Efruz Bey ismidir. Bol keseden atıp tutmaya devam eder. Önemli insanlarla arkadaşlığı olduğunu, hiç okumadığı halde Namık Kemal’i okuduğunu söyler. Efruz Bey tüm bu söylemlere devam ederken yukarıdakilerin de dikkatini çekmiştir artık. Bir gün sorguya çekilir ve verdiği cevaplarla sırf gösteriş için böyle şeyler yaptığı, hiçbir şeyden haberi olmadığı öğrenilir.

Ömer Seyfettin bu hikâyesinde hem yapmadığı şeyleri yaptı gibi gösteren Efruz Bey’i hem de ona koşulsuz şartsız inanıp özünde işe yaramaz olan bir adamı omuzlara alan halkın cehaletine eleştiri getirmiştir. Bunu yaparken de mizaha ve ironiye başvurmuştur.

Ömer Seyfettin’in bir başka hikâyesi Zeytin Ekmek de toplumun bozulan ahlak yapısına tutulan bir aynadır. Bu hikâyede de yazar ironiye başvurmuştur. Hikâyenin karakteri Naciye zor bir dönemden geçmektedir. Fakir yaşantısından kurtulması için de ahlaki olmayan yollar denemelidir. Yazar yoksul bir insanın hayat standartlarını yükseltebilmesinin ön koşulunun ahlakından taviz vermesi olmasını ironik bir üslupla eleştirmiştir.

Ömer Seyfettin, Türk hikâyeciliğinin zirve ismidir. İçinde bulunduğu toplumun sorunlarını ele almış ve bu sorunları mizah ve ironi aracılığıyla eleştirmiştir. Yazarın edebi yaşantısında karşısında durduğu toplumsal yozlaşma, cehalet, taklitçilik ve bozulan ahlak yapısı konuları ince bir ironiden geçerek kağıda dökülmüştür. Yazar karşısında durduğu bu sorunlara mizah yoluyla dokunmuştur.

Agâh Ensar Can

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.