Matmazel Noraliya’nın Koltuğu Romanında İnsan ve Mekan

Romanda mekan tamamlayıcı bir unsurdur. Karakterlerin ayaklarının yere sağlam basmasını, duygu ve düşüncelerine hatta yaşayacağı olaylara etki eden bir faktördür. Matmazel Noraliya’nın Koltuğu romanında Peyami Safa mekan unsurunu romanın merkezine koymuştur. Romanda olay akışı, kullanılan mekanlar üzerine kuruludur. Bu mekanlar arasında ikisi oldukça önemlidir. Bunlardan biri Yüksekkaldırım’da bulunan izbe bir pansiyon diğeri de romanın gidişatını değiştiren Adalar’daki pansiyon. Roman bu iki pansiyonun ana karakter Ferit’in psikolojik değişimlerinde, duygu ve düşüncelerinde etkili rol oynadığı açıktır. Romanın ana karakteri olan Ferit, tıp okumayı yarıda bırakmış ve Felsefe okumaya başlamış, maddi durumu yetersiz bir gençtir. Genç yaşta ailesini hastalıklardan kaybeden Ferit’in yaşayan tek akrabası kız kardeşi Nilüfer’dir. Nilüfer’i baskıcı ve ileride Nilüfer’e sıkıntı çektirecek olan teyzesine bırakan Ferit bir gazete ilanı görmesiyle Yüksekkaldırım’daki ucuz bir pansiyona yerleşir. Romanın en önemli mekanlarından biri olan bu pansiyon adeta bir bedene bürünüp roman boyu kendini gösterir. Ferit’in üzerinde büyük bir etki bırakan bu pansiyon oldukça kötü bir çevrede bulunmaktadır. Pansiyonun arka tarafı genelevlere ve sarhoşların mesanelerini boşalttıkları pis sokaklara bakmaktadır. Bu mekan insanda tiksinti uyandırmaktadır. Adeta güneşin bile girmediği bu pansiyon fazlasıyla köhne, iç bunaltan ve canlılıktan uzak bir mekandır. Mekanın insan psikolojisini bozan ve insan sağlığını olumsuz etkileyen bir yapısı vardır. İnsan ve mekan birbirini tamamlayan iki unsurdur. Kimi zaman mekan insanı bir hale getirir, kimi zamansa insan mekanı. Pansiyonun bu kötü yapısının yanında içindeki insanlar da dikkate değerdir. Pansiyon bu kötü ve karanlık havasını içindeki insanlardan alır. Pansiyondaki insanların neredeyse hepsi hastalıklıdır.

    Ferit pansiyonda kalmaya başladıktan sonra kendisinde bazı değişimler oluşmaya başlamıştır. Pansiyonun kötü havasının yanında orada yaşadığı olağanüstü olaylar Ferit’i bir çıkmaza sürüklemiştir. Pansiyonda kalan diğer kimselerden olan Eda Hanım’ın kızı Zehra’nın olağanüstü tuhaf özellikleri Ferit’i sarsmıştır. Öyle ki romanın bir bölümünde Ferit, “Romatizmaya mı daha evvel yakalanacağım, aklımı mı daha evvel kaçıracağım? Bu evde her ikisine de mahkûmum.” demiştir.

     İstanbul ve çevresi romandaki mekanları oluşturmaktadır. Dış mekan olarak Beyoğlu, Osmanbey, Beyazıt gibi mekanlar kullanılmıştır. Fakat Ferit’in bu mekanlarda da kendini pek iyi hissetmemesi onu pansiyona bağlı kılmış ve daha kötü bir hale gelmesine neden olmuştur. Beyazıt’ta arkadaşlarıyla tartıştıktan sonra pansiyona döndüğünde kriz geçirmiştir. Pansiyonda yaşadığı olağanüstü olayların etkisine pansiyon dışında yaşadıkları da eklenince Ferit daha da huzursuz olur ve endişe, korku gibi duyguları aynı anda yoğun bir şekilde yaşayarak pansiyonda boğulmaya devam eder. Bu arada tedirgin, mutsuz ve huzursuz bir şekilde zaman geçiren Ferit şu ifadeleriyle içinde bulunduğu durumu özetlemektedir: “Demin hesapladım. Altı gündür burada imişim. Bana altı ay gibi geldi. Hayatımın en büyük hayretlerini bu altı günde yaşadım.”

Ferit’i huzursuz eden olağanüstü olayların mimarlarından olan Zehra son derece tuhaf biridir. Ferit saate bakmadan saati söyler ve bunun gibi pek çok olağanüstü olayların başrolünde bulunur. Fakat bunlar arasında en önemlisi Ferit’e teyzesinin öldürüleceğinin önceden haberini vermesidir. Bu olayla Ferit yeni bir dönüm noktası yaşamıştır. Önceden bunlara inanmayan ve belki de inanmadığı için böylesine sıkıntı yaşayan Ferit artık bu tarz şeylere inanmaya başlayacaktır.

     Zaman geçtikçe ve olağanüstü olaylar arttıkça Ferit kendini içinden çıkılmaz bir işin ortasında bulmuştur. Kendinde geliştirmeye çalıştığı yenilik çok da yeterli olmamış, pansiyonda kalan bazı kimselerin işin içine dahil olması gerekmişti. Orada yaşadığı ruh olayları nedeniyle zor zamanlardan geçen Ferit’e Yahya Aziz Bey gerekeni söylemiştir. Onun için asıl endişe kaynağının bu pansiyon olduğunu belirten Yahya Aziz Bey buradan çıkması gerektiğini ifade etmiştir. Bunun ardından Ferit oradan çıkmıştır.

Büyükada’da bulunan bir başka pansiyona geçer. İşte Büyükada’daki bu pansiyon da romanın en önemli ikinci mekanıdır. Bir Rum kadının pansiyonu olan bu mekan bir önceki pansiyona göre çok daha iyi bir yerdir. Eşyaları zengin, havası daha hoş bir mekandır. Ferit kaybettiği huzuru burada tekrardan yakalamıştır. Bu kısımda önemli ayrıntılardan biri de saattir. Önceki pansiyonda saat sadece Vafi Bey de bulunmaktaydı. Dolayısıyla Ferit orada saati unutmuş, zamandan kopmuş bir şekilde yaşamaktaydı. Burada saate dikkat eden Ferit, kaybettiği zamanı yeniden bulmuştur. Büyükada’daki bu pansiyonun çevresi de diğerine nazaran çok daha güzeldir. Onun çevresi pis ve insanı hayattan soğutacak bir çevreyken buranın çevresi insanı huzura kavuşturacak canlılıkta bir çevredir.

     Farklı yerlerde yer alan iki pansiyon Ferit’in karakteri ve psikolojisi üzerinde büyük etkiye yol açmıştır. Ferit’in kendisinde oluşturmaya çalıştığı yenilik ancak mekanını değiştirmesiyle mümkün olmuştur. Pis bir çevrede, harabe bir pansiyonun hastalıklı insanlarıyla kendini ruhsal bunalımlarla boğuşurken bulan Ferit, temiz bir çevrede bulunan temiz bir pansiyona geçtiğinde de temiz bir sayfa açmıştır adeta ve kaybettiği huzura yeniden kavuşmuştur. Matmazel Noraliya’nın Koltuğu romanında insan ve mekan arasındaki ilişki oldukça etkili bir biçimde yansıtılmıştır. Yazar burada mekan unsurunu karakterin ruhsal durumlarını daha iyi tasvir edebilmek amacıyla kullanmıştır. Böylelikle eser iki farklı mekanın bir karakter üzerinde bıraktığı etkiyi ve oluşturduğu ruhsal değişimleri ortaya koymuştur.

Agâh Ensar Can

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.