Geleceğin Atasözleri

Çocukluğu 1990’lı yıllar ve 2000’lerin başlarında geçen birisi olarak atasözleri ve özlü sözlerle büyüdüğümü söyleyebilirim. Çocukluğumdan beri hep merak ettim. Ya bu atasözlerini acaba kim söylemiş? Nasıl bir psikolojiyle söylemiş? Mesela “Mart kapıdan baktırır, kazma kürek yaktırır” sözünü söyleyen kişiyle tanışmayı çok isterdim. “Emanet ata binen, tez iner” sözünü söyleyenle oturup bir çay içmek isterdim. İlk önce isimlerini öğrenirdim… Yıllarca anonim diyerek geçiştirilen sözlerin, türkülerin ve daha nicelerini yazan eşsiz yüreklerin isimlerini sorardım. Onlardan belki deyimler sözlüğünde olmayan başka nadide deyimler öğrenirdim.

Bilmediğim ya da bir zamanlar bilerek unuttuğum deyimlerin ve atasözlerinin çok fazla olduğunu düşünüyorum. Bu durum şaşırılacak bir durum değil. Çünkü onlara gün geçtikçe kitaplarda, gazetelerde, dergilerde ve yazılı basında çok daha az rastlıyoruz. Bir kuşak o özlü sözlerin nezaketinden habersiz büyüyor. Oysa bu sözler sadece bize hayatımız hakkında önemli dersler veren kuru ifadeler yığını değildir. Her söz arkasında geniş bir toplumsal saygıyı barındırmaktadır. Mesela “Söz gümüşse, sükut altındır” der. Nezaket kuralları içerisinde her konunun konuşularak çözülemeyeceğini, bazen bir gülüşün, bakışın veya bir duruşun çok daha değerli anlamlar taşıyabileceğini söyler. Mesela “Zenginin parası, züğürdün çenesini yorar” der. Yani başka insanların kazandığı para hakkında çok fazla konuşma bu durum etik değil, bunun yerine sen de para kazanmak için çalış demek ister.

Atasözlerimize ve deyimlerimize eski dönemlerde söylenmiş sözler gözüyle bakmamalıyız. Onlar bugün hala yaşamaya çalışan ve tek bir cümleyle bile bugün altından kalkamadığımız sorunlarımıza ışık tutabilecek güce sahiptir. Her ne kadar teknoloji çağında yaşıyor olmamız, bir dönemin yaşayan hafızası olan bu özlü ifadelerin unutulmaya yüz tutmasını etkilese de ben meseleye biraz daha farklı bir açıdan bakıyorum. 50-100 yıl sonra tarihi yıllar öncesine dayanan bu güzel özlü ifadelerin yerini hangi ifadeler alacak?

Hep merak ederim… Bizim bugün kullandığımız ifadeler yıllar sonra bir eserde atalarımız da böyle dermiş şeklinde anılacak mı? Yaptığımız espriler, fıkralar ve özdeyişler yıllar sonra hala insanları güldürebilecek mi? Yoksa kelimeleri ve cümleleri hızla tüketen bir tüketim toplumu içerisinde ifadelerimiz hiç hatırlanmadan unutulacak mı?

Bence biraz daha sorgulamalıyız. Cümlelerimiz bir ninenin torununa miras bırakacağı kadar değerli mi? Bu konuyu düşünmeliyiz. Çünkü bilgiye çok çabuk ulaşılabilen, fakat bilginin yorumlanıp işlenmesinde önemli sıkıntıların yaşandığı bir çağda yaşadığımızı düşünüyorum. Bir bilgi madeninin içindeyiz ve cevheri hep elimizde tutuyoruz. Ama onu işleyerek bir elmasa çeviremiyoruz. Kültürel açıdan bereketli topraklar üzerinde yaşadığımızın farkındayız. Ama sadece bununla övünüyoruz, gelecekte övünülecek bir cümle kurmayı düşünmüyoruz. Mevlana Celâleddîn-i Rumi “Ne olursan ol, gel” demiş, biz “Gitme başka gönülde kaybolursun, sevgili” diyemiyoruz.

Aslında bu konuda bu kadar da umutsuz değilim. Belki de yıllar sonra bugün atasözlerini konuştuğumuz gibi teknoloji kendi dilini oluşturacak ve biz onu konuşacağız. Geleceğin edebiyat jargonunu belki de insanların sosyal medya üzerinde yazdığı sözler oluşturacak. Bu duruma belki şaşıracağız. Belki de geleceğin atasözlerini sosyal medyada başka insanlar tarafından beğenilme arzusuyla kurulan cümleler oluşturacak.

Bugün farkına varmadığımız, gün içerisinde çoğuna gülüp geçtiğimiz ve beğendiğimiz o ifadeler dolaşacak belki de dillerde… Kelimelerin gücü ve anlamı açısından belki bir sorun olmaz. Ama bizim eski özdeyişlerimizde bulduğumuz saygı ve nezaketi bulabilecek miyiz? Yoksa geleceğin adab-ı muaşereti de geleceğin atasözleri gibi farklı mı olacak? Cevabını bilmiyorum… Ama geleceğe kendime ait bir atasözünü miras bırakmak istiyorum… “Her horoz güzel ötmese de sabah olacaktır.” Yani bazı şeyler beklediğimiz gibi olmasa da yaşanacaktır…

Orçun Gül

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.