12 Eylül Zamanında Yasaklanmış 8 Kitap

“Başkalarının isteğine göre değil, yalnız kendimiz için düşünürüz.” der Voltaire. Çünkü düşünce, düşünmek özgürlüktür. Fakat öyle olaylar cereyan eder ki, insan düşüncesine bir kırbaç vurulur.  İşte bugün o durumlardan biri olan 12 Eylül darbesinin ardından gelen sıkıyönetimin çeşitli gerekçelerle yasakladığı 8 kitabı derledik.  

1-George Politzer’in “Felsefenin Temel İlkeleri” adlı Kitabı

George Politzer’in ölümünden sonra 1945 yılında yayımlanan ve 1969 yılında Türkçeye çevrilen Felsefenin Temel İlkeleri kitabı Türkiye’de dünyada olduğu gibi geniş bir okuyucu kitlesi buldu. Fakat kitap 12 Eylül olayları sırasında yasaklandı.

Kitap 12 Eylül olayları sırasında Türkiye’de yasaklanan ilk kitap olmuştur.

2-Adalet Ağaoğlu’nun “Fikrimin İnce Gülü” adlı Kitabı

Adalet Ağaoğlu’nun ikinci romanı olan Fikrimin İnce Gülü,  1976 yılında yayımlanmıştır.  Almanya’da işçi olan ve bir yaz günü arabasıyla Türkiye’ye giren Bayram’ın doğup büyüdüğü köye gittiği 7 saatlik yolculuğunu konu alan romanda insanların yabancılaşması ve içe yolculuğu anlatılır. Roman aynı zamanda Türk edebiyatının “ilk yol romanı” olarak kabul edilmektedir.

Kitap, 12 Eylül Darbesi’nden sonra 4. baskısındayken “Türk Silahlı Kuvvetleri’ni gözden düşürdüğü” bahanesiyle 1981 yılında toplatılmıştır.  İki yıl süren yargılama süreci sonunda Adalet Ağaoğlu ve kitabı aklanmıştır.

Fikrimin İnce Gülü romanı “Sarı Mercedes” ismiyle Tunç Okan tarafından  Türk-Fransız-Alman ve İsviçre ortak yapımı olarak sinemaya uyarlanmıştır.

3-Samed Behrengi’nin “Küçük Kara Balık” adlı Kitabı

Kitapları dünyanın birçok diline çevrilen, İran şahlık rejiminin muhalif yazarı Samed Behrengi’nin en ünlü iki kitabından biri olan Küçük Kara Balık masal türünde bir kitaptır. Öğretmen olan Behrengi kitabı çocuklara adalet, eşitlik ve özgürlük kavramlarını öğretmek için yazmıştır.

Kitapta bir ırmakta yaşayan küçük, kara, devrimci balığın, yaşadığı zorlukların üstesinden gelerek denize kavuşma hikâyesini başka bir balıktan anlatımıyla öğreniriz.

Türkiye’de ilk basımını 1975 yılında yapan kitap, 12 Eylül darbesinde toplanan kitaplar arasında yer alırken halen İran’da yasaklı kitaplar arasında yer almaktadır.

Samed Behrengi, 1968 yılında, henüz 28 yaşındayken Aras Nehri’nde ölü bulunmuştur. Kimilerine göre yüzerken boğulmuş kimilerine yönetime karşıtlığı sebebiyle suikasta uğramıştır.

 

4-Pınar Kür’ün “Yarın Yarın” adlı Kitabı 

Bir 12 Mart anlatısı olarak bilinen roman 1976 yılında basılmış ve dönemin karanlık günlerini devrimci aşk üzerinden anlatır. Kitap, müstehcenlik ve komünizm propagandası yaptığı gerekçe gösterilerek 1982 yılında toplatılmış ve 1984 yılında serbest bırakılmıştır. 

Yarın Yarın romanı 1987 yılında ise yönetmen Sami Güçlü tarafından sinemaya uyarlanmıştır.

Yarın Yarın romanına verilen serbestlikten birkaç yıl sonra “Bitmeyen Aşk” ve “Asılacak Kadın” romanlarıyla Pınar Kür,  ‘’halkın ar duygularını incitmek’’ gerekçesi öne sürülerek tekrar yargılanacaktır.

5-Işıl Özgentürk’ün “Kuş Ne Yana Öter” adlı Kitabı

1980 darbesinin vurduğu bir diğer çocuk kitabı da,  Bir çocuk kitabı olan  Kuş Ne Yana Öter kitabı da 12 Eylül olaylarında toplanan kitaplar arasında yer aldı.  

Kitabın arka kapağında tanıtım yazısına bakarsak eserin toplanma nedenini bize söyler.

“Elinizdeki bu kitapta bir küçük Ahmet var. Siz yaşlarda… Küçük Ahmet, bir grevin coşkusu içinde, dostlukların en onurlusunu yaşayacak. İşçi Halil’i tanıyacak. Çalışanların dünyasını dolduran renklerin, makinelerin, toprak özleminin, gurbet acısının, onurun, yiğitliğin, aklın, sevdanın türküsünü ondan öğrenecek…” 

6-Attilâ İlhan’nın Böyle Bir Sevmek adlı Kitabı

ne kadınlar sevdim zaten yoktular

yağmur giyerlerdi sonbaharla bir

azıcık okşasam sanki çocuktular

bıraksam korkudan gözleri sislenir

ne kadınlar sevdim zaten yoktular

böyle bir sevmek görülmemiştir

(…)

Roman hatta çocuk kitabı toplatılır da şiir kitabı toplatılmaz mı?  

İlhan’ın ilk baskısı 1979 yapılan sekizinci şiir kitabı Böyle Bir Sevmek, 12 Eylül olaylarında toplatılan kitaplar arasında yer aldı. 

7-Yaşar Miraç’ın Trabzonlu Delikanlı, Taliplerin Ağıdı ve Gül Ekmek adlı kitapları

Şairin üç şiir kitabına 12 Eylül olaylarında yasaklanan ve toplatılan kitaplar arasında yer aldı almasına da Trabzonlu Delikanlı adlı şiir kitabı yasaklanmadan önce TDK Şiir Seçici Kurulunca birincilik ödülüne değer görülmüştür. Bunun üzerine dönemin etkili gazetesi olan Tercüman üzerinden şaire karşı bir saldırı hareketi başladı. 1980’nın aralık ayında ise Sıkıyönetim Koordinasyon Kurulu tarafından şairin Gül Ekmek ve Taliplerin Ağıdı adlı şiir kitaplarıyla beraber Trabzonlu Delikanlı kitabını da yasaklandı.

General Kenan Evren, meydanlarda yaptığı konuşmada TDK’yı “o kurum, bir zamanlar dağlarda gezen eşkıyayı öven, jandarmaları kötüleyen şiirler yazmış ve eşkıyayı kahraman yapmış bir şiir kitabına birincilik ödülü vermişti” demiştir.

Şairin üç şiir kitabı da yedi yıl boyunca yasaklı kaldı.  

8-N. F. Kısakürek’in Vatan Haini Değil Büyük Vatan Dostu Sultan Vahidüddin adlı Kitabı

Kitap, Kurtuluş Savaşı’nın Sultan Vahdettin’in tarafından başlatıldığı ve Mustafa Kemal’in Vahdettin’den para yardımı aldığı gibi çarpıcı iddiaları içerir.

Kısakürek’in son padişah Vahdettin’i savunduğu ve Atatürk’ün hatırasına hakaret ettiği suçlamaları nedeniyle birçok kez yargılanan Necip Fazıl,  12 Eylül olaylarının ardından suçlu bulunan Necip Fazıl, 78 yaşında vefat etmiştir.

1968’de basılan bu kitap 1968, 1977 ve 1980 yıllarında üç kez toplatılmıştır. Kitap halen yasaklıdır.

Darağacı Sanat olarak; kitap ile yasak kelimelerinin yan yana gelmesine, bir arada kullanılmasına hatta kullanılmasının ima edilmesine dahi karşıyız. Yasaklar, sanatın ruhuna aykırıdır. Sanat daima hür kalacaktır.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.