Geçmişin Üzerine Edebi Bir Çizgi: FÜTÜRİZM

İSYAN, KAVGA VE CÜRET: FÜTÜRİZM

GEÇMİŞİN ÜZERİNE EDEBİ BİR ÇİZGİ

Tarihler 20. yüzyıla denk düşüyor ancak 19. yüzyıl etkisiyle Sanayi Devrimi ve getirdikleri hızla büyüyor, gelişiyor, yayılıyor. Şehirleri, dumanları göğe kadar uzanan siyah bacalar kaplıyor. Her yer fabrikalarla ve önünde biriken işçi kuyruklarıyla dolup taşıyor. Kapitalizm son hız devam ediyor. Daha çok üretim ve daha çok para, sermaye sahiplerini bekliyor. Birinci Dünya Savaşı sonrası ağır bir yıkım alan İtalya, Mussolini ile birlikte faşizmi doruklarına kadar yaşıyor, peki ya sonra ne oluyor? Bu kez de edebiyatta yenilikçi, ancak politikada oldukça eski olan faşizm kısa bir aradan sonra yeniden alevleniyor. Avrupa’nın her yerine yayılan Fütürizm akımının yegâne temsilcisi Faşist Marinetti edebiyat sahalarında beliriyor. Bir manifesto hazırlanıyor ve içeriklerin özgün, sözcüklerin ise özgür olması yönünde kararlar alınırken Marinetti, bir Yunan heykelindense bir yarış arabasının çok daha sanatsal olduğunu savunuyor. Modern Çağ ile birlikte, yenilik, değişiklik, hareketlilik ve hız edebiyata sıçrıyor. Ahlakçılığa karşı savaş açacağını haykıran Fütüristler, geçmişe tümüyle bir perde çekiyor, savaşı ve savaşla beraber ölüme götüren düşünceleri yüceltiyorlar.

Sakinlik, huzur ve dinginliği sevmeyip daha canlı bir şiir isteyen topluluk, kavgalar ve çatışmaları konu ediniyor. Resimde ve diğer görsel sanatlarda canlılık ve hareketlilik talep ediyorlar. Teknolojinin geldiği son noktaya; makineye, uçağa ve pistona övgüler yağdırıyorlar. Geleneksel kurallar yakılıp yıkılıyor ve ölçüsüz, özgür eserler yazılıyor. “Kelimelere özgürlük ve geleneği reddediş” şiarıyla yola çıkan Fütüristlerin en önemli temsilcileri; İtalya ‘da Marinetti ve Rusya’da Mayakovski iken, Türkiye’de Fütürist akımın ilk öncüsü, kendisini toplumcu şiirlerle tanıdığımız Nâzım Hikmet oluyor.

Dönem değişiyor. Artık güçlerine hayran olunan makineler ve teknolojinin müthiş (!) imkânları hayata giriyor. Devir nasıl mı ilerliyor? İnsanlar da makineleşmeye başlıyor. Hız, mücadele ve heyecan yüceltiliyor!

Ahenk, uyum, düzen ve hece artık çok eskide kalıyor. Motor sesleri, ding dang donglar ve mekanik seslerin şiire girmesi için çaba sarf ediliyor. Tablolara çizilen resimler ya koşuyor ya da zıplıyor gibi gözüküyor, şiirlerin mısraları kendilerini bir uçtan diğer uca atıyor.

Bir gün bir dergide “Putları Yıkıyoruz” başlıklı bir yazı görülüyor. Yazı oldukça dikkat çekiyor ve edebiyatseverleri metnin başına topluyor. Bu yazının sahibini, geleneksel Türk Şiiri’nden bıkan ve şiirde yeniliği arayan Nâzım Hikmet oluşturuyor. Her şeye karşı çıkan bu akım, İtalya’da faşistleri; Rusya’da ise Marksistleri etkilerken, Türkiye’de Nâzım’ı kendisine çekiyor.

Marinetti, “Gürültüler arasından Dan… Dan… Gelir bir ses uzaktan, Makinenin gürültüsü Pistonun gümbürtüsü, Piston… Ton… Ton… Ton Piston… Pis…Ton…” cümleleriyle Pistona şiir yazıyor; Nâzım ise, Makinelere. “Trrrrum, trrrrum, trak tiki tak, makinalaşmak istiyorum!” diye başlıyor sözlerine. “Beynimden, etimden, iskeletimden geliyor bu…” Şeklinde devam ediyor. Eseri okurken kocaman makineler gözümüzde canlanıyor ve kulaklarımızı o çirkin sesler rahatsız ediyor. Komünist şairimiz, geleneksel edebiyata yeni bir soluk, ufak bir heyecan ve büyük bir farklılık getiriyor.

Okumayı sevmeyenler için, Fikret Kızılok şiiri çok güzel yorumluyor. Kızılok, sessiz ve içimize fısıldarcasına yönettiği sesiyle, damarlarımızda oto-direzi lokomotifleri kadar olmasa da; kulaklarımızda ve dilimizde ritmi yakalatmayı başarıyor.

Şimal Yanpınar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.