Çalıkuşu ve Acımak Romanlarında Öğretmen Tipi

Reşat Nuri Güntekin kendisi de bir öğretmen olduğundan romanlarında eğitim meselesine yer vermiş ve öğretmen karakterleri anlatmıştır. Çalıkuşu romanında Feride, Acımak romanında ise Zehra, öğretmen olarak karşımıza çıkmaktadır. Yazar bu iki romanında gözlem gücünü başarılı bir şekilde yansıtmış ve realist bir biçimde eğitim sistemini tenkit etmiştir.

Çalıkuşu romanının ana karakteri olan Feride aşık bir genç kızın yanında bir öğretmen olarak karşımıza çıkmaktadır. Reşat Nuri Güntekin, Feride aracılığıyla eğitim sisteminin sorunlarını ele almıştır. Feride, Zehra’nın aksine öğretmenlik eğitimi almadan öğretmen olmuş, kültürlü bir genç kızdır. İstanbul’da yaşadığı bir kalp kırıklığı nedeniyle şehri terk eden Feride pek çok iş başvurusunda bulunmuş ve neticede Zeyniler köyünde öğretmenlik yapmaya başlamıştır. Anadolu’nun ücra bir köyü olan Zeyniler’de hayat, Feride için yeniden başlamıştır.

Feride’nin önceki yaşantısında öğretmen olmak gibi bir hayali olmamıştır. O, bir gönül yarasından Anadolu’ya kaçmış ve kendi deyimiyle açlıktan ölmemek için öğretmenlik yapmaya başlamıştır. Anadolu hayatını yadırgamayan Feride burada öğrencilerine şefkatle yaklaşmış ve onlarla ilgilenmiştir. Öğrencilerinden biri olan Munise’yi evlat edinerek annelik duygusunu tadar. O klasik öğretmen tipinden biraz farklıdır. Çevresine neşe veren güzel bir yapısı vardır. Feride için iyilik yapmak her şeyden önemli bir hale gelmiştir. Yaptığı en ufak bir iyilik bile onu çok mutlu etmektedir. Feride’nin penceresinden dönemin yozlaşmış eğitim sistemi görülmektedir. Toplumun ve eğitimin aksak yönleri Feride’nin kontrolü dışındadır ve onları düzeltememiştir.

Acımak romanının ana karakteri Zehra ise daha idealist bir öğretmen karakteri olarak karşımıza çıkmıştır. Babası Mürşit Efendi; ayyaş, güvenilmez, kötü bir insan olarak kalmıştır Zehra’nın aklında. Hatta Zehra’yı annesinden ayırıp yatılı okula veren de Mürşit Efendi’dir. Zehra tüm bunların sıkıntısı içinde büyümüştür. Zehra da tıpkı Feride gibi bir kaçış içindedir. O da babasından kaçmış ve Anadolu’da öğretmen olmuştur. Zehra, Feride’nin aksine daha ciddi ve disiplinli bir öğretmen karakteridir. Acıma duygusundan yoksundur. Katı kalplidir. Derse geç kalanların sınıfa girmesine izin vermez, ayakkabısı kötü olanları da derse almaz. Esasında içinde bir şefkat vardır ama bunu kötü olarak nitelediği öğrencilerden esirger. Kötü olduğunu düşündüğü öğrencilerle, gözüne giren öğrencileri ayrı oturtmuştur. Kötülerin iyilere karışmasını engellemek istemiştir kendince. Bu tavrının altında yatan sebep de tamamen çocukluğuna ve aile hayatına dayanmaktadır. Babasının onda bıraktığı hasar fazladır. Babasının Zehra üzerindeki olumsuz etkisi onu tüm kötülüklerin toplumdan ayıklanması gerektiği düşüncesine iterek anlayışsızlaştırmıştır. Zehra oldukça güçlü bir şahsiyettir ve kanunlara sıkı sıkıya bağlıdır. Okulu düzenli bir hale getirmiştir. Ağaçların bile fazla dallarının kesilerek aynı görünmesini sağlamıştır. Herkes ona saygı duymuş ve onu sevmiştir.

Her iki romanda da eğitim sisteminin sıkıntıları ve bürokrasinin yanlış işleyişi gündemdedir. Çalıkuşu romanında Feride’nin penceresinden aktarılan sorunların başında okulların fiziki anlamda yetersizliği gelmektedir. Öğrenciliğinde dahi bunlardan yakınan Feride, öğretmen olarak büyük bir heyecanla gittiği Zeyniler köyünde de hayal kırıklığına uğramıştır. Kendisine gösterilen kötü, bakımsız ve boğuk lojmanın yanı sıra maarif müdürünün büyük fedakarlıklarla yenilediğini söylediği sınıf da ayrı bir hayal kırıklığı yaşatır Feride’de. Sınıf bir ahırdan farksızdır. Öyle ki duvarın dibinde ahır zamanından kalma bir hayvan yemliği olduğunu ve onu kaldırmaya lüzum görmeyip üstüne bir tahta kapak çakarak dolap haline getirdiklerini düşünmektedir Feride. Zamanla duruma alışmıştır Feride ancak onun okulun fiziki yetersizliğine dair düşüncelerini bir teftiş kesinleştirir. Teftiş sonunda okulun bu halinin ahırdan farksız olduğu düşünülerek kapatılmasına karar verilir. Feride ise aç kalmamak için yine köy öğretmenliğine razı olacak haldedir. Ancak tam da burada bir mucize olur ve Feride eski kolej arkadaşıyla karşılaşır. Onlarla Fransızca konuşur. Maarif Müdürü de bunu görür. Makamı için iyi olacağını düşünerek Feride’yi başka bir okula Fransızca öğretmeni olarak tayin eder. Romanın ele aldığı bir başka eğitim sorunu da okullardaki ceza sistemidir. Cezadan kasıt da genellikle dayaktır. Öğrenciler çeşitli nedenlerden ötürü dayak yer, küçük dolaplara kapatılır. Bu Feride’nin öğrenciliğinde de böyledir, öğretmen olduğunda da. Aradan geçen zaman hiçbir şeye ilaç olmamıştır. Bunun yanı sıra maarifte dönen yolsuzluklara romanda yer verilmiştir. Buna örnek olarak öğretmenliğe yeni başlayacak olan Feride’nin ilk durağı Merkez Rüştiyesi olacakken Zeyniler köyü olmuştur. Adam kayırmanın, entrikaların ve yolsuzluğun normalmiş gibi yapıldığı bu durumlar romanda yer yer eleştirilmiştir.

Acımak romanındaki Zehra öğretmen karakteri Feride’den oldukça farklıdır. Özellikle babasının ölümüne kadar ki süreçte Zehra öğretmen sert cezaları olan ve öğrencileri birbirinden ayıran bir öğretmendir. Feride’nin müdahale edemediği sorunlara karşı o daha güçlü bir öğretmen olarak mücadele etmiş ve öğretmeni olduğu okulu güçlendirmiştir. Kendini okula vakfeden Zehra, annesi için türbe yaptırma niyetinde olan zengin bir adamı ikna ederek parasını okul için kullanmasını sağlamıştır.

Acımak ve Çalıkuşu romanlarında Reşat Nuri Güntekin, eğitim sistemindeki aksaklıkları ele almış ve idealist öğretmen karakterleriyle bu sisteme karşı bir duruş sergilemiştir.

Agâh Ensar Can

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.